Η παράδοση και τα έθιμα αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας και της ταυτότητας κάθε τόπου. Δεν είναι μόνο πρακτικές που περνούν από τη μία γενιά στην άλλη, αλλά τρόποι μέσα από τους οποίους οι άνθρωποι διατηρούν τη μνήμη, τις αξίες και τις ιδιαίτερες αναφορές της τοπικής τους κοινωνίας.
Σήμερα, σε μια εποχή όπου οι κοινωνικές συνθήκες αλλάζουν γρήγορα και οι νέες γενιές μεγαλώνουν μέσα σε ένα διαφορετικό περιβάλλον, η σχέση τους με την παράδοση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η διατήρηση των εθίμων δεν σημαίνει απαραίτητα προσκόλληση στο παρελθόν. Σημαίνει, κυρίως, να γνωρίζουμε από πού προερχόμαστε και να βρίσκουμε τρόπους ώστε αυτή η γνώση να παραμένει ζωντανή και να αποκτά νόημα και για τους νεότερους.
Σε αυτή την προσπάθεια, οι πολιτιστικοί σύλλογοι έχουν ουσιαστικό ρόλο. Μέσα από τις δράσεις και τις πρωτοβουλίες τους δημιουργούν ευκαιρίες για συμμετοχή, επικοινωνία και μεταφορά της τοπικής γνώσης από τους παλαιότερους στους νεότερους.
Ο Μορφωτικός και Πολιτιστικός Σύλλογος Κυψέλης στην Αίγινα αποτελεί έναν σημαντικό φορέα πολιτιστικής δράσης και πολυδιάστατης προσφοράς στην τοπική κοινωνία. Μέσα από το έργο και τις πρωτοβουλίες του συμβάλλει στη διατήρηση της παράδοσης και των εθίμων αλλά και στη δημιουργία ευκαιριών για συμμετοχή, επικοινωνία και έκφραση ανθρώπων κάθε ηλικίας.
Με αφορμή την αναβίωση του εθίμου του Λειδινού, που εντάχθηκε επίσημα τον Φεβρουάριο του 2025 στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας του Υπουργείου Πολιτισμού, συζητάμε με την πρόεδρο του Μορφωτικού και Πολιτιστικού Συλλόγου Κυψέλης, κυρία Μάρθα Λυκούρη.
Ο Μορφωτικός & Πολιτιστικός Σύλλογος Κυψέλης έχει δυναμική παρουσία στα πολιτιστικά δρώμενα της Αίγινας. Ποιες είναι οι σημαντικότερες δράσεις του και ποιο το όραμά του;
Αγαπητή κ.Ζυμαράκη-Τζώρτζη, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω θερμά, τόσο προσωπικά όσο & εκ μέρους του Μορφωτικού & Πολιτιστικού Συλλόγου Κυψέλης Αίγινας, για τη φιλοξενία & την εξαιρετική ευκαρία που μας δίνετε μέσα από την πλατφόρμα του Exposure. Η πρωτοβουλία σας αυτή αποτελεί ένα πολύτιμο βήμα για εμάς, καθώς μας επιτρέπει να αναδείξουμε το έργο του Συλλόγου μας & να μοιραστούμε με το κοινό σας το έθιμο του Λειδινού, μια σπουδαία παράδοση του χωριού μας που αποτυπώνει με μοναδικό τρόπο την άυλη πολιτιστική μας κληρονομιά. Τιμή μας λοιπόν η συνομιλία μας μαζί σας.
Ο Μορφωτικός & Πολιτιστικός Κυψέλης Αίγινας, από τους παλαιότερους & μαζικότερους του νησιού, αναπτύσσει μια πολυεπίπεδη δράση με στόχο τη διατήρηση της παράδοσης & την κοινωνική συνοχή. Στο Σύλλογο λειτουργούν τμήματα παραδοσιακών χορών για παιδιά & ενήλικες, τμήματα σκακιού για παιδιά & ενήλικες, τμήμα αγγλικών ενηλίκων, τμήμα ραπτικής, τμήμα πλεξίματος, τμήμα φωτογραφίας & η νεοσύστατη χορωδία μας. Επίσης μαθήματα body music σε συνεργασία με το Jazz Solidarity Network. Ιδιαίτερη μνεία θα κάνω στο τμήμα εκμάθηση αιγινήτικου κοπανελιού, μια μοναδική τέχνη που πρέπει να προστατευτεί, καθώς και στα μαθήματα Γραμμικού Σχεδίου σε μαθητές Λυκείου, ως εξεταζόμενο μάθημα για τις εισαγωγικές εξετάσεις, μοναδικά στο νησί. Τα περισσότερα τμήματά μας λειτουργούν δωρεάν, με την αφιλοκερδή προσφορά των σπουδαίων δασκάλων μας. Και με την ευκαιρία να απευθύνω έκκληση σε όσους Αιγινήτες & φίλους έχουν το χρόνο & τη διάθεση να μοιραστούν τις γνώσεις & τα ταλέντα τους να το κάνουν μέσω των Συλλόγων του νησιού. Η προσφορά τους θα είναι πολύτιμη για την τοπική κοινωνία.
Παράλληλα συμμετέχουμε ενεργά σε μεγάλα πολιτιστικά γεγονότα του νησιού & διοργανώνουμε διάφορες εκδηλώσεις.
Αναμφίβολα, η πιο ιστορική στιγμή & το σπουδαιότερο ορόσημο για το Σύλλογό μας αποτελεί η επίσημη ένταξη του εθίμου του Λειδινού, που αποκλειστικός φορέας αναβίωσης είναι ο Μορφωτικός & Πολιτιστικός Σύλλογος Κυψέλης Αίγινας, στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας. Η εξέλιξη αυτή θωρακίζει την πολιτιστική μας ταυτότητα & δικαιώνει της προσπάθειες ετών προηγούμενων Δ.Σ. & ιδιαίτερα της ομάδας που κατέθεσε το φάκελο στο Υπ.Πολιτισμού & αποτελείτο από τις κυρίες Μ.Σημαντώνη, Χρ.Πανταζή, Ευτ.Σακκιώτου, Μ.Γκενάκου & τον κύριο Α.Αποστολίδη.
Το έθιμο του Λειδινού αποτελεί ένα ξεχωριστό κομμάτι της τοπικής παράδοσης. Θα θέλατε να μας μιλήσετε για την ιστορία, τον συμβολισμό του αλλά και την αξία που έχει για την κοινότητα της Κυψέλης;
Ο Λειδινός είναι ένα αχυρένιο ομοίωμα νεκρού νεαρού αγρότη, το οποίο παραπέμπει σε αρχαίες τελετουργίες για την ευφορία της γης. Συμβολίζει το τέλος του καλοκαιριού, την ολοκλήρωση των θερινών αγροτικών εργασιών & τη μετάβαση της φύσης & του ανθρώπου στο φθινόπωρο & τον χειμώνα. Το τελετουργικό περιλαμβάνει το “ξόδι” (κηδεία) & το μοιρολόι του Λειδινού, κόλλυβα, κριθαροκουλούρες, κρασί & πάντα κλείνει το αισιόδοξο μήνυμα αναγέννησης, της “ανάστασης”, σε κλίμα γιορτής & νησιώτικου γλεντιού.
Για την Κυψέλη, ο Λειδινός δεν είναι μια απλή αναπαράσταση, αλλά ένας ζωντανός συνδετικός κρίκος με το παρελθόν μας. Είναι μια συλλογική βιωματική εμπειρία που διασώθηκε από την σπουδαία λαική ποιήτρια & λαογράφο θειά Ασπασία Γκίκα, ενισχύει τους δεσμούς της κοινότητας & κρατάει άσβεστη την ιστορική μας μνήμη.
Ο Λειδινός εντάχθηκε στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας. Τι σημαίνει αυτή η αναγνώριση για τον Σύλλογο, αλλά και για την Αίγινα συνολικά;
Η ένταξη του Λειδινού στην Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά αποτελεί την ύψιστη αναγνώριση της αυθεντικότητας & της μοναδικότητας του εθίμου σε πανελλαδικό επίπεδο. Σημαίνει ότι μια βαθιά ριζωμένη τοπική παράδοση της Κυψέλης & της Αίγινας αναγνωρίζεται πλέον ως προστατευόμενο κομμάτι της εθνικής μας ταυτότητας.
Για το Σύλλογό μας, η διάκριση αυτή αποτελεί μια ευχάριστη ευθύνη! Μας δίνει τεράστια ώθηση να συνεχίζουμε το έργο μας με ακόμη μεγαλύτερο κέφι & πείσμα, εξασφαλίζοντας ότι το έθιμο θα συνεχιστεί με σεβασμό, αναλλοίωτο & με τον δέοντα σεβασμό από γενιά σε γενιά.
Πόσο σημαντική είναι η συμμετοχή των νέων στις δράσεις του Συλλόγου και στην αναβίωση του Λειδινού και με ποιους τρόπους προσπαθείτε να τους φέρετε πιο κοντά στην τοπική παράδοση και τα έθιμα;
Οι νέοι άνθρωποι είναι οι φυσικοί κληρονόμοι της παράδοσης, χωρίς αυτούς τα έθιμα κινδυνεύουν να γίνουν απλά μουσειακά εκθέματα. Η συμμετοχή τους είναι ο μόνος τρόπος για να παραμείνει ο Λειδινός ένα ζωντανό δρώμενο που αντέχει στο χρόνο.
Γι αυτό αντί να παρουσιάζουμε την παράδοση σαν κάτι ξεκομμένο από το σήμερα, προσπαθούμε να την κάνουμε βιωματική & διαδραστική. Έχουμε το παιδικό τμήμα παραδοσιακών χορών, το φυτώριό μας. Οι μεγάλες κυρίες του Συλλόγου έρχονται σε επαφή με τα παιδιά, π.χ. φτιάχνοντας την Κυρά Σαρακοστή & ζυμώνοντας λαγάνες πριν την Καθαρή Δευτέρα, τα Λαζαράκια & τραγουδώντας όλοι μαζί τα Κάλαντα του Λαζάρου στην πλατεία & στην περίπτωση του Λειδινού εμπλέκουμε τα παιδιά στην προετοιμασία του αχυρένιου ομοιώματος & φυσικά όπως ορίζει το έθιμο παίρνουν μέρος σε όλα τα στάδια της αναβίωσης, στην προετοιμασία, στο θεατρικό δρώμενο, στο χορό & φυσικά στο γλέντι!
Έτσι τα παιδιά αντιλαμβάνονται ότι η λαογραφία είναι ζωντανή, εξωστρεφής & εξαιρετικά δημιουργική.
Για να γίνει όμως αυτό συστηματικά, πιστεύουμε ακράδαντα ότι πρέπει στα σχολεία να γίνεται δουλειά. Στην περίπτωσή μας πρέπει στα σχολεία του νησιού να μάθουν τα παιδιά το έθιμο. Η εκπαίδευση παίζει καθοριστικό ρόλο. Αν η νέα γενιά διδαχθεί τη λαογραφία του τόπου της μέσα από τη σχολική τάξη σε συνεργασία με τους τοπικούς συλλόγους που είναι οι φορείς της, θα αγαπήσει τις ρίζες της & θα συνεχίσει τα έθιμα.
Ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να στείλετε στους κατοίκους και στους επισκέπτες της Αίγινας σχετικά με τη σημασία της διατήρησης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και γιατί αξίζει να γνωρίσουν από κοντά το έθιμο του Λειδινού;
Ο πολιτισμός & οι παραδόσεις μας είναι η ταυτότητά μας. Για να διατηρηθούν όμως ζωντανά δεν αρκούν οι υπεράνθρωπες εθελοντικές & χωρίς οικονομικούς πόρους προσπάθειες ενός Συλλόγου. Συγκεκριμένα, ο Δήμος Αίγινας θα πρέπει να στηρίζει ηθικά & υλικά την ανάδειξη & αναβίωση του Εθίμου. Ειδικά τώρα που φέρει & την επίσημη σφραγίδα της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Για τους θεατές του, ο Λειδινός, προσφέρει μια σπάνια, συγκλονιστική εναλλαγή συναισθημάτων -από τη θεατρική κατάνυξη & το μοιρολόι, περνάμε στην ελπίδα, την απόλυτη χαρά & την αναγέννηση!
Μετά λοιπόν την αναβίωση ακολουθεί ένα μεγάλο παραδοσιακό νησιώτικο γλέντι, το οποίο φέτος θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου, στο προαύλιο του Δημοτικού Σχολείου Κυψέλης με τους εξαιρετικούς μουσικούς Νίκο Οικονομίδη, Κυριακή Σπανού & το συγκρότημά τους!
Θα είναι μια μοναδική εμπειρία & προσκαλούμε όλον τον κόσμο, κατοίκους & επισκέπτες, να γίνουν ένα μαζί μας σ’ αυτήν την αξέχαστη γιορτή.
Σας ευχαριστούμε & σας περιμένουμε!
